مركز اطلاعات و مدارك اسلامى
403
فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )
آن را « مقبوله عمر بن حنظله » و غير آن ذكر نمودهاند . در مقبوله عمر بن حنظله آمده است : « خذ بما اشتهر بين اصحابك ؛ به هر روايتى كه ميان اصحاب شهرت دارد عمل كن » . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 221 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 315 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 151 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 153 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 99 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 8 ، ص 178 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 2 ، 1 ، ص 272 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 417 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 686 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص ( 389 - 388 ) . حجيت شهرت فتوايى صحّت استناد به حكم مطابق فتواى مشهور مجتهدان حجيت شهرت فتوايى ، به معناى صحت استناد به شهرت فتوايى به عنوان امارهاى از امارات ظنى معتبر ، براى استنباط احكام شرعى است . در حجيت شهرت فتوايى اختلاف وجود دارد : 1 . برخى همانند شهيد اول و محقق خوانسارى معتقدند شهرت فتوايى ، چه در ميان قدما و چه متأخران ، حجت است ؛ 2 . مشهور اصوليون همچون مرحوم شيخ انصارى ، آخوند خراسانى و مظفر بر اين اعتقادند كه شهرت فتوايى مطلقا حجت نيست ؛ 3 . برخى به حجيت شهرت فتوايى قدما اعتقاد دارند ، ولى شهرت فتوايى متأخران را حجت نمىدانند . كسانى كه شهرت فتوايى را مطلقا حجت دانستهاند به ادله زير تمسك كردهاند : أ ) ظن حاصل از شهرت فتوايى ، بسيار قوىتر از ظن حاصل از خبر واحد است ؛ بنابراين ، شهرت فتوايى به طريق اولى حجيت دارد ؛ ب ) استدلال به مقبوله عمر بن حنظلة ؛ ج ) اگر دليل حجيت خبر واحد را بناى عقلا بدانيم ، اين دليل در شهرت فتوايى هم وجود دارد . « 1 » آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 336 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 2 ، 1 ، ص 273 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 152 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 315 . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص 261 . بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ص 541 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 417 . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص ( 278 - 277 ) . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 687 . حجيت ظاهر ر . ك : حجيت ظواهر حجيت ظن صحّت استناد به ظنّ در استنباط حكم شرعى حجيت ظن ، به معناى صحت تمسك به ظن براى دستيابى به حكم واقعى در موارد عدم دسترسى به واقع است ، كه لازمه آن ، منجّزيت در صورت مطابقت با واقع و معذّريت در صورت عدم مطابقت با واقع است . بر خلاف قطع ، ظن ، حجيت ذاتى ندارد ؛ يعنى حجيت ، از لوازم ذاتى آن نيست ، ولى چون تعبد به ظن امكان دارد و از آن محالى لازم نمىآيد ، مىتوان آن را حجت قرار داد . راه حجت قرار دادن ظن ، يا جعل شارع ، يا تحقق مقدمات انسداد كبير و يا خبر دادن شارع به عدم عقاب عملكننده به ظن مىباشد . بنابراين درباره حجيت ظن در دو مقام بحث مىشود : 1 . حجيت ظن خاص ؛ 2 . حجيت ظن مطلق . در جايى كه دليل خاص وجود دارد كه شارع بعضى از ظنون را حجت قرار داده ، بحث حجيت ظن خاص مطرح مىگردد . و در جايى كه دليل حجيت ظن ، انسداد باب علم و علمى باشد ، حجيت ظن مطلق مطرح مىشود . نكته اول : اصل اولى در ظن ، عدم حجيت است ، مگر آنكه دليلى بر خلاف آن آورده شود . نكته دوم : مرحوم « آخوند خراسانى » حجيت ظن را به معذّريت و منجّزيت تفسير نموده است ، اما عدهاى معتقدند اين امر بر خلاف ظاهر ادله حجيت امارات است ، ازاينرو آنها حجيت ظن را به جعل احكام ظاهرى بر وفق مؤداى امارات تفسير نمودهاند كه البته لازمه آن ، منجّزيت و معذّريت است . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص ( 302 - 295 ) . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 203 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 32 . ملكى ، حبيب اللّه ، تلخيص الاصول ، ص 160 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 105 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 89 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 217 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 153 .
--> ( 1 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 275 .